۷ تا ۹ خرداد ۱۴۰۵؛
تحولات ۷۲ ساعته بحران تنگه هرمز
گروه اقتصاد مانا: ۹۷ روز از آغاز جنگ تحمیلی سوم علیه ایران و مسدود شدن تنگه هرمز گذشته است. در ۷۲ ساعتی که این گزارش روایت میکند، مذاکرهکنندگان به توافقی اولیه دست یافتند که هنوز امضا نشده، در همین زمان درگیریهای مبهمی نیز از منطقه گزارش شد، اما دو طرف همزمان از «پیشرفت» و «نقض آتشبس» سخن گفتند. این تناقض، شاید توصیف وضعیت کنونی باشد.
کد خبر: ۱۰۷۴۱۸
بامداد 7 خرداد؛ خبر توافق اولیه بدون امضاء
در این روز، رویترز به نقل از چهار منبع آگاه گزارش داد که توافقی اولیه میان مذاکرهکنندگان ایران و آمریکا با میانجیگری پاکستان، حاصل شده که طی آن آتشبس ۶۰ روز تمدید شده و امکان عبور آزادانه کشتیها از تنگه فراهم میشود. توافقی که گفته شد «فعلاً» تأیید ترامپ را ندارد.
خبرگزاری تسنیم نیز از پیشرفتهایی در مذاکرات دوحه خبر داد که هیئت ایرانی به ریاست محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، آن را پیش برده بود. تسنیم در این باره نوشت: «پس از سفر قالیباف و عراقچی به قطر، پیشرفتهایی درباره آزادسازی ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده ایران به وجود آمده، هرچند برخی جزئیات هنوز نهایی نیست.»
خبرگزاری ایسنا هم تأیید کرد که محور اصلی مذاکرات هیئت ایرانی در دوحه بر تنگه هرمز و اورانیوم غنیشده ایران متمرکز بوده است.
عصر 7 خرداد، تهران: حاکمیت بر تنگه هرمز خط قرمز ایران است
در ادامه روندهای مذاکراتی بین دو طرف، خبرگزاری مهر در عصر روز هفتم خرداد گزارش داد که کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه، در مراسم یادبود فرمانده شهید سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گفته است: «اجازه نمیدهیم دشمنان با اقدامات نظامی گامی را در جهت تضعیف حاکمیت ایران بر تنگه هرمز بردارند.» او حملات شب پیش که منجر به درگیری در نزدیکی بنادر جنوبی کشور شده بود را «نقض آتشبس» خواند و بر حق پاسخگویی قاطع ایران تأکید کرد.
معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز اعلام کرد که ایران و عمان در حال مذاکره درباره سازوکار جدیدی برای عبور کشتیها از تنگه هرمز هستند و ذخایر اورانیوم غنیشده ایران در دستور کار مذاکرات جاری نیست.
همزمان مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا در پاسخ به سؤالی در خصوص چگونگی روند مذاکرات گفت:«با ایران پیشرفتهایی داشتیم، اما در روزهای آینده میزان آن را خواهیم دید».
بامداد ۸ خرداد؛ تبادل آتش در تنگه هرمز
شبکه خبریCNN گزارش داد که نیروهای آمریکا و ایران در اوایل صبح در تنگه هرمز با یکدیگر به تبادل آتش پرداختند. خبرگزاری فارس نیز از شلیک موشکهای ایرانی از جنوب کشور به سوی اهداف متخاصم خبر داد. ارتش ایران اما در بیانیهای اعلام کرد:«انفجاری در منطقه بندرعباس رخ نداده و منشأ انفجارها از سمت دریا و مربوط به تبادل آتش در اخطار به کشتیهای متخلف در تنگه هرمز بوده است.» این رویداد تأثیر شگرفی بر روند مذاکرات نداشت و تنها موجب یک افت کوتاه در بازار جهانی شد.
عصر ۸ خرداد؛ خطوط قرمز آمریکایی
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در کاخ سفید گفت: «هیچ چیزی روی میز نخواهد بود مگر اینکه تنگه هرمز را باز ببینیم.» فاکس نیوز نیز گزارش داد که بسنت همچنین تهدید کرده در صورتی که عمان به ایران در دریافت عوارض از کشتیهای عبوری کمک کند، با تحریم روبرو خواهد شد. سخنان بسنت پس از آن اهمیت یافت که رئیسش، ترامپ، با همان لحن زورگویانه و غیر دیپلماتیک خود تهدید کرده بود عمان را «منفجر میکند».
در همین روز صداوسیما، سند غیررسمی اولیهای از تفاهم ایران و آمریکا منتشر کرد. انتشار این سند از رسانه ملی، نشانهای دال بر این فرض شد که طرف ایرانی در حال آماده سازی فضا برای اعلام توافق موقت است، این در حالی بود که اخبار ضد و نقیض از امکان فروپاشی توافق به سبب زیادهخواهی و تذبذب طرف آمریکایی به گوش میرسید.
بامداد ۹ خرداد، اولتیماتوم و مذاکره در یک روز
شبکه خبری CNN در این روز گزارش داد که مقامات آمریکایی مدعی شدهاند تا روز سهشنبه( 5 خرداد) تقریباً بر سر تمامی مفاد توافق تفاهم حاصل شده، اما هر دو طرف همچنان نیازمند تأیید نهایی مقامات ارشد خود هستند.
ترامپ در شبکه اجتماعی خود و در ادامه تهدیدهای توخالی هفتههای اخیر باز هم مدعی شد:«فقط یک توافق بزرگ خواهد بود یا اصلاً توافقی نخواهد بود. بازگشت به میدان جنگ، اما بزرگتر و قویتر از قبل خواهد بود».
وزیر امور خارجه ایران عباس عراقچی نیز در اعلام مواضع طرف ایرانی با رد برخی گمانهزنیها درباره کوتاه آمدن ایران از مواضع همیشگی خود، در مصاحبه با الجزیره تأکید کرد:«ایران به مذاکرات متعهد است اما تهران حقوق مشروع خود بر تنگه هرمز را کنار نمیگذارد.»
همزمان خبرگزاری ایرنا به نقل از بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، گزارش داد که «در هفته گذشته روند مذاکرات به سمت کاهش اختلافات بوده» اما بلافاصله افزود: «هیچکس نمیتواند ادعا کند توافق قریبالوقوع است.»
خبرگزاری تسنیم هم یادآور شد: «ایران برای احتمال شکست مذاکرات نیز آماده است» و نوشت اگر آمریکا «بار دیگر دچار خطای محاسباتی شود» با «نسخه سوم توان رزمی ایران» روبرو خواهد شد.
گره اصلی؛ کم و کیف بازگشایی تنگه هرمز
در لابهلای این وقایع، یک اختلاف بنیادی همچنان حل نشده باقی مانده است. ایران و عمان به صورت مشترک و با کنار گذاشتن آمریکای مدعی، درباره «رویه جدیدی برای عبور کشتیها از تنگه هرمز» مذاکره میکنند. این بدان معناست که تهران تنگه هرمز را موضوعی دوجانبه میان کشورهای ساحلی میداند، نه امری که واشنگتن با هر طرف غریبه دیگری در آن حق دخالت داشته باشد. آمریکا اما اصرار دارد که تنگه باید «بدون قید و شرط» و «آزادانه» برای کشتیرانی بینالمللی باز شود.
این تفاوت در نگاه راهبردی که ایران تنگه را «آبراهی تحت حاکمیت» میداند و آمریکا آن را در تفسیری به رأی، «گذرگاه بینالمللی» اعلام میکند ریشه همه بنبستهای مذاکراتی هفتههای گذشته است.
چشمانداز؛ سه متغیر تعیینکننده
به نظر میرسد در روزهای آینده، سه متغیر تکلیف این بحران را روشن خواهند کرد.
نخست، موضع نهایی ترامپ دمدمی مزاج.
رویترز گزارش داده که توافق اولیه منتظر تأیید اوست. اما ترامپ همزمان از «توافق بزرگ» و «بازگشت به جنگ بزرگتر» سخن میگوید و طبق تجربه هفتههای اخیر این دوگانگی تا زمانی که او توافق را امضا کند، ادامه خواهد داشت.
دوم، مذاکرات ایران و عمان.
اگر این دو کشور بتوانند درباره سازوکار عبور کشتیها به توافق برسند، راهی برای باز کردن گره حاکمیت بر تنگه هرمز باز میشود بدون اینکه هیچکدام از دو طرف عقبنشینی رسمی کرده باشند.
سوم، فشار صنعت کشتیرانی.
رویترز گزارش داده که ناوگانهای بزرگ کشتیرانی دیگر توانایی تحمل هزینههای این بحران را ندارند. این فشار اقتصادی، شاید در نهایت مؤثرترین اهرمی باشد که دو طرف را به سمت توافق هُل میدهد.
با این حال تا این لحظه و در حالی که گفته میشود توافق روی میز است اما هنوز کسی آن را امضا نکرده است.
