20 هزار دریانورد فراموششده در خلیج فارس؛
پشت پرده بزرگترین بحران دریایی تاریخ چه میگذرد
گروه اقتصادی مانا: «آنیش» چند روز پیش از آغاز درگیریها سوار بر یک کشتی تجاری وارد یکی از بنادر جنوب ایران شده بود؛ او نمیدانست چه در پیش دارد و کسی هم به او نگفته بود چه خواهد شد.
او اکنون و پس از آغاز جنگ تحمیلی سوم علیه ایران، ۹۷ روز است که روی همان کشتی مانده، هر روز با خبرهایی که گرهای از مشکل او نمیگشایند، هر ماه با این واقعیت که حقوقش به حسابش واریز نمیشود.
الجزیره در گزارشی که هشتم خرداد منتشر کرد، با این ملوان هندی گفتوگو کرد؛ با نامی مستعار، چون او از اخراج شدن میهراسد، آنیش گفت: «تمام جنگ را اینجا دیدیم. موشکها، صداها، همه چیز را».
آنیش یکی نفر از ۲۰ هزار نفر است. یکی از دریانوردانی که در اخبار هرمز تقریباً دیده نمیشوند.
کد خبر: ۱۰۷۵۳۶
بیسابقهترین بحران انسانی دریایی تاریخ
سازمان بینالمللی دریانوردی(IMO) صفحه ویژهای برای بحران تنگه هرمز راهاندازی کرده که هر روز بهروزرسانی میشود. این سازمان هشدار داده که حدود 20 هزار دریانورد روی بین 1500 تا 1600 کشتی در خلیج فارس گرفتار ماندهاند.
دامیان شوالیه، مدیر بخش ایمنی دریایی این سازمان، در مصاحبه با CNN در این خصوص گفت: «این وضعیتی بیسابقه است. نزدیک به 9 هفته است که این دریانوردان در خلیج فارس گرفتار ماندهاند.»
دبیرکل IMO، آرسنیو دومینگز نیز ماه پیش در الجزیره به موردی اشاره کرد که شاید در لفظ ساده مینمود؛ اما در عمل نشان از یک نقص جدی در روندهای صنعت کشتیرانی جهان بود، او گفت: «کشتی را میتوانیم بیمه کنیم اما جان انسانها را نمیتوانیم».
اما این 20 هزار نفر دریانورد کیستند؟ «دموکراسی ناو» طی گزارشی مستند نوشت که اکثر آنها مردانی از فقیرترین کشورهای جنوب اقتصادی جهان هستند؛ هندی، فیلیپینی، اندونزیایی، پاکستانی، بنگلادشی و غیره.
خدمه نفتکشها، کشتیهای کانتینری، فلهبرها؛ مردانی که برای تامین معاش خود و خانوادههایشان دل به دریا زدند اما اکنون در میانه بحرانی که آمریکا و متحدانش به ناگهان بر منطقه تحمیل کردند گرفتار شدهاند و راه پس و پیش ندارند.
ترسی که در آمار نمیآید
«سیتریدماریتایم» در مقالهای که به تازگی منتشر کرد، از چیزی نوشت که بستههای آماری از اِبراز آن ناتوان است. دکتر «ویلیام مور»، رئیس بخش پیشگیری از خسارت «باشگاه آمریکن» به «سیتریدماریتایم» گفت:«ابهام اغلب از خطر واقعی آسیبرسانتر است و این دریانوردان گرفتار هم با خطر دستوپنجه نرم میکنند، هم با ابهامی که هیچ پایانی برای آن دیده نمیشود».
خیریه «سیفیررز چاریتی» فهرستی از آنچه این مردان در حال تحمل آن هستند منتشر کرده که قابل تأمل است. به گفته این خیریه، بیشهوشیاری مزمن، فرسودگی، تنهایی، افسردگی و اضطراب در حال فرسوده ساختن دریانوردان گرفتار در پشت تنگه هرمز است.
«گالف نیوز» از «گاوین لیم» رئیس شبکه پاسخدهی به بحران در خیریه دریانوردان، نقل کرده که در گفتگو با برخی از خدمه کشتیهای آسیب دیده دریافته که آنها از تجربه نزدیک به مرگ بسیار متاثر شدهاند.
«جان کانیاس»، هماهنگکننده عملیات دریایی در «فدراسیون بینالمللی کارگران حملونقل» نیز از لحظات دلهرهآور بازرسی شناورها از سوی نیروهای نظامی که در برخی موارد به حملات عصبی دریانوردان منجر شده خبر داده است.
شبکه خبری «سیبیسی» کانادا در هشتم خرداد از «دبیرکل فدراسیون بینالمللی کارگران حملونقل» نقل کرد که «بزرگترین نگرانی امروز برای همه، حفظ سلامت روان دریانوردان گرفتار در خلیجفارس است». به گفته او عملیات نظامی و تبادل آتش بین طرفین جنگ آنقدر سلامت روان دریانوردان را تخریب نکرده که انتظار و بلاتکلیفی طولانی بر آنها اثر منفی گذاشته است.
رها کردن دریانوردان؛ جُرم نادیده
نشریه«The Conversation» در گزارش مستندی که اردیبهشتماه منتشر کرد، از پدیدهای نوشت که زیر سایه اخبار نظامی گم شده است؛ «رها کردن دریانوردان از سوی مالکان کشتیها» در حقوق دریایی این اصطلاح تعریف مشخصی دارد، وقتی صاحب کشتی بر خلاف تعهد قانونی خود، دریانوردان را بدون حقوق، بدون حمایت و بدون تأمین معاش رها میکند مرتکب جُرم شده است.
در سال ۲۰۲۵، 6223 دریانورد روی 410 کشتی رها شدند که از سال 2019 به این سو این تعداد هر سال افزایش یافته است. در سال 2026 و پیش از بسته شدن تنگه هرمز انتظار افزایش تعداد دریانوردان رها شده میرفت اما اکنون با گیر افتادن کشتیها و از دست رفتن درآمد شرکتهای کوچکتر، به نظر میرسد آمار رها شدهها به صورت انفجاری بالا برود.
مشکل اما این است که بخش اعظمی از دریانوردان «رها شدگی» را به مراجع ذیصلاح گزارش نمیکنند چرا که از اخراج میترسند؛ هر چند اخراج کمترین خطری است که با آن روبرو هستند، چون وارد شدن نام هر دریانورد در پی گزارش کردن رها شدگی به «لیست سیاهِ» ازقضا غیررسمیِ صنعت کشتیرانی، به منزله پایان عمر حرفهای آنها خواهد بود.
زندانیان عرشهها
یک تناقض تلخ در قانون دریایی وجود دارد که این روزها بیشتر از همیشه خودنمایی میکند. همان قانونی که شرکت مالک را موظف به مراقبت از خدمه میکند، دریانورد را هم ملزم میکند که کشتی را حفظ کرده و عملیاتی نگه دارد، ولو زیر آتش جنگ. بر این اساس، ترک کشتی از سوی دریانوردان جز در شرایط بسیار حاد، مثل غرق شدن، ممنوع است. این بدان معناست که دریانورد در صورت خروج خودخواسته و بدون رضایت مالک از شناور، هیچ حق قانونی نخواهد داشت.
الجزیره در این باره نوشته است که برخی دریانوردان هندی توانستهاند از مرز زمینی ایران و ارمنستان به کشور بازگردند اما بسیاری دیگر از آنها روی شناورها ماندهاند، چون هنوز منتظر دریافت حقوقشان هستند و میترسند با ترک شناور دستمزدی دریافت نکنند.
جیرهبندی آب و غذا
خبر رسیده که کشتیهای گرفتار را تعدادی از شرکتهای عربستانی و عمانی با آب، غذا و سوخت، تأمین میکنند. اما این تأمین در شرایط جنگی نه همیشه ممکن است و نه کافی. «The Conversation» نوشته است: «خدمه برخی شناورها در خلیج فارس، مجبور به جیرهبندی آب و غذا شدهاند و برای تأمین ملزومات اولیه به خیریههایی مثل «میشن تو سیفیررز» وابسته شدهاند. خیریههایی که در شرایط خطرناک به کشتیها نزدیک میشوند و به تامین نیازهای اولیه خدمه کمک میکنند». «سیتریدماریتایم» نیز هشدار داده فرسودگی روانی و اضطراب مزمن میتواند ذهن را مختل کند و احتمال خطای انسانی را بالا ببرد، خطایی که در محیط شناورها میتواند به فاجعه منجر شود.
حتی اگر فردا تنگه باز شود
نکتهای که کمتر به آن پرداخته شده این است که حتی اگر فردا تنگه هرمز باز شود، اثرات گرفتار شدن 20 هزار دریانورد یک شبه برطرف نخواهد یافت.
«سیتریدماریتایم» نوشت که حتی در جایی که تردد محدودی از سر گرفته شده، بسیاری از اپراتورها به خاطر نگرانیهای امنیتی ادامهدار و فشار روانی که خدمهشان تحمل کردهاند، همچنان تمایلی به ورود دوباره به منطقه نخواهند داشت. ترس پایایی دارد، چنان که با رفع بحرانی چنین عمیق و تجربه نشده، دستکم در کوتاه مدت از بین نمیرود. الجزیره در این باره نوشته است:«جریانهای تجاری پس از باز شدن تنگه هرمز به زمان نیاز دارند تا دوباره شکل بگیرند».
