پنج روز از یک توافق

یکشنبه، ۲۴ خرداد؛ لحظه اعلام

ترامپ در Truth Social نوشت که توافق با ایران کامل شده و دستور اتمام فوری محاصره دریایی ایران را صادر کرد. با این حال، چند دقیقه پیش از ترامپ، شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان به عنوان میانجی رسمی، رسماً اعلام کرده بود که دو طرف به توافق رسیده‌اند و مراسم امضا روز جمعه ۲۹ خرداد در سوئیس برگزار خواهد شد.

همان لحظه اول، اختلاف روایت نمود پیدا کرد. خبرگزاری تسنیم گزارش داد که ترامپ در پست اول خود نوشته بود تنگه و محاصره همزمان باز شده‌اند، اما با تذکر ایران به میانجی پاکستانی، پست خود را اصلاح کرد و نوشت که بازگشایی تنگه پس از روز جمعه آغاز خواهد شد. این اصلاح کوچک یک نکته بزرگ را آشکار کرد: ایران اجازه نداد ترامپ اعتبار بازگشایی تنگه هرمز را پیش از امضای رسمی تفاهم نامه به نام خود سند بزند.

تسنیم همچنین به نقل از یک منبع مطلع گزارش داد که ترامپ تأکید داشت بلافاصله بعد از اعلام تفاهم، تنگه و محاصره همزمان باز شوند، اما ایران این را نپذیرفت.

کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، توافق دو طرف مناقشه را طی پیامی تأیید کرد و آن را پیروزی ایران خواند.

بازارهای جهانی بلافاصله به این رد و بدل شدن پیام‌ها واکنش نشان دادند؛ قیمت نفت خام آمریکا بیش از ۴.۵ درصد افت کرد و به پایین‌ترین سطح از اوایل مارس سال جاری میلادی رسید.

دوشنبه و سه‌شنبه، ۲۵ و ۲۶ خرداد؛ اولین گام‌های عملیاتی

خبرگزاری تسنیم طی گزارشی خبر داد که با اعلام توافق طرفین، ۳ نفتکش و ۲ کشتی حامل کالای اساسی ایران از محاصره دریایی عبور کردند. این را می‌توان اولین آزمون عملی توافق بود انگاشت.

در همین روزها، پیش مذاکراتی در دوحه برگزار شد تا روند مذاکرات فنی و مراسم رسمی امضا مشخص شود.

عباس عراقچی وزیر امورخارجه در این فاصله با مقامات لبنانی تماس گرفت و آن‌ها را از جزئیات بندهای مربوط به توقف تجاوز رژیم صهیونیستی به لبنان آگاه کرد.

ایرنا در این باره گزارش داد که مقامات لبنانی از گنجانده شدن موضوع خاتمه جنگ علیه لبنان در متن تفاهم‌نامه از طرف ایرانی تشکر کردند.

چهارشنبه، ۲۷ خرداد؛ سوئیس میزبانی خود تأیید کرد

وزارت خارجه سوئیس با انتشار بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد که این کشور میزبان مراسم امضای تفاهم‌نامه بین ایران و آمریکا خواهد بود.

خبرگزاری مهر به نقل از مجید تخت‌روانچی، معاون وزیر امور خارجه، گزارش داد که ریاست هیات ایرانی در سوئیس بر عهده محمد باقر قالیباف رئیس مجلس است و هیات آمریکایی را جی.دی ونس معاون رئیس‌جمهور آمریکا هدایت می‌کند.

عراقچی نیز اعلام کرد که طرف‌های یادداشت تفاهم، آمریکا و اسرائیل از یک سو، و ایران و حزب‌الله از سوی دیگر هستند. این اعلام ابعاد واقعی توافق را روشن کرد: این دیگر تنها توافقی دوجانبه بین ایران و آمریکا نخواهد بود.

اما ادامه تجاوزات رژیم صهیونیستی به لبنان همچنان یک نقطه تنش باقی ماند.

تخت‌روانچی در پاسخ به این سؤال که اسرائیل مجدداً به لبنان حمله کرده، گفت که در یادداشت تفاهم بر خاتمه جنگ در کلیه جبهه‌ها از جمله لبنان به صراحت تأکید شده و اگر این موضوع نقض شود، مکانیزمی در متن پیش‌بینی شده که بر اساس آن تصمیم‌گیری خواهد شد.

محتوای یادداشت تفاهم

خبرگزاری تسنیم با استناد به اطلاعات برخی منابع آگاه گزارش داد که بند سیزدهم یادداشت تفاهم مشخص می‌کند که مذاکرات برای توافق نهایی پس از امضا و راستی‌آزمایی چند بند مشخص در تفاهم‌نامه آغاز خواهد شد؛ از جمله این بندها می‌توان به رفع محاصره دریایی، شروع روند بازگشایی تنگه هرمز، آزادسازی بخشی از اموال ایران و اسقاط تحریم‌ها در حوزه نفت و پتروشیمی اشاره کرد.

عراقچی در ادامه اظهارت خود در خصوص تفاهم‌نامه، اعلام کرد که شروع رسمی اجرای تفاهم‌نامه از روز جمعه 29 خرداد خواهد بود و خاتمه جنگ از روز دوشنبه عملیاتی خواهد شد، اما تأکید کرد که بدون عقب‌نشینی اسرائیل از لبنان، خاتمه جنگ کامل نخواهد بود.

تفاهم روی لبه

نیویورک‌تایمز گزارش داد که پس از یکی از حملات اسرائیل به ضاحیه بیروت، مقامات ایرانی دستور توقف مذاکرات با طرف قطری را دادند و نیروهای مسلح ایران پرتابگرها را آماده شلیک کردند. در پی این هشدارها، ترامپ مجبور به ارائه امتیازات جدی‌تری شد. اگر این روایت درست باشد، نشان می‌دهد که لحظات بحرانی در پشت درهای بسته‌ای گذشته که هنوز به طور کامل روایت نشده‌اند.

جمعه، ۲۹ خرداد؛ آنچه در پیش است

سی‌ان‌ان گزارش داد که توافق از روز جمعه لازم‌الاجرا می‌شود. این در حالی است که متن کامل آن هنوز منتشر نشده است.

در این میان، رئیس‌جمهور فرانسه امانوئل مکرون خواستار اجرای سریع و کامل یادداشت تفاهم شد.

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه نیز ضمن استقبال از تفاهم بین ایران و آمریکا، هشدار داد که باید تا روز امضا از هرگونه اقدام تحریک‌آمیز یا خرابکاری پرهیز شود.

با این حال به نظر می‌رسد، آنچه در ژنو امضا می‌شود تازه آغاز کار است. موضوعات راهبردی مانند برنامه هسته‌ای، رفع تحریم‌ها، نقش آمریکا در منطقه و... همه به مرحله بعد موکول شده‌اند.