بحران امنیتی خاورمیانه، بازار داغ کشتیرانی و هشدار درباره موج مازاد ظرفیت

تهیه و تنظیم: سید مجید مطهری

تشدید تحریم‌های آمریکا علیه SeaLead

وزارت خزانه‌داری آمریکا شرکت سنگاپوری SeaLead Shipping و چند شرکت وابسته به آن را در فهرست تحریم‌های خود قرار داده است. این اقدام در چارچوب تحریم شرکت‌ها و اشخاص مرتبط با تاجر ایرانی محمدحسین شمخانی انجام شده است.

به گفته آلفالاینر، این نخستین‌بار است که خود شرکت SeaLead مستقیماً هدف تحریم قرار می‌گیرد؛ در اقدامات قبلی، بیشتر کشتی‌های اجاره‌شده توسط این شرکت یا مدیران فنی طرف قرارداد آن تحریم شده بودند.

عقب‌نشینی ترامپ از دریافت عوارض ۲۰ درصدی برای عبور از هرمز

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، یک روز پس از مطرح کردن پیشنهاد دریافت عوارض ۲۰ درصدی از محموله‌های عبوری از تنگه هرمز، از این طرح عقب‌نشینی کرد.

او اعلام کرد به جای «هزینه جبرانی» برای عبور کشتی‌ها، توافق‌های تجاری و سرمایه‌گذاری با کشورهای عربی خلیج فارس دنبال خواهد شد. پیشنهاد اولیه با تردیدهای گسترده درباره هزینه بالا، جزئیات اجرایی و سازگاری آن با حقوق بین‌الملل روبه‌رو شده بود.

رشد قابل توجه چشم‌انداز درآمدی Hapag-Lloyd

شرکت آلمانی Hapag-Lloyd در پی رشد تقاضا و افزایش نرخ‌های حمل‌ونقل دریایی، پیش‌بینی درآمدی خود برای سال ۲۰۲۶ را به‌طور قابل توجهی افزایش داده است.

این شرکت اکنون انتظار دارد EBITDA سالانه آن بین ۲.۷ تا ۳.۷ میلیارد دلار باشد؛ در حالی که پیش‌بینی قبلی بین ۱.۱ تا ۳.۱ میلیارد دلار قرار داشت. پیش‌بینی سود عملیاتی نیز به محدوده مثبت ۰.۱ تا ۱.۱ میلیارد دلار افزایش یافته است.

این روند نشان می‌دهد بازار حمل‌ونقل کانتینری، برخلاف نگرانی‌ها درباره رشد ظرفیت ناوگان، در کوتاه‌مدت همچنان از تقاضای قدرتمند و نرخ‌های بالای حمل برخوردار است.

بندر لس‌آنجلس رکورد تاریخی ثبت کرد

بندر لس‌آنجلس در ژوئن ۲۰۲۶ شلوغ‌ترین ماه ژوئن تاریخ ۱۱۸ ساله خود را ثبت کرد و بیش از یک میلیون TEU کانتینر جابه‌جا کرد.

واردات کانتینری با رشد ۱۳ درصدی نسبت به سال گذشته به حدود ۵۳۵ هزار TEU رسید و ۱۸ درصد بالاتر از میانگین پنج‌ساله قرار گرفت. همچنین بازگشت کانتینرهای خالی به آسیا ۱۷ درصد افزایش یافت؛ شاخصی که می‌تواند نشانه‌ای از تداوم تقاضای کوتاه‌مدت باشد.

این رشد در شرایطی رخ داده که شاخص SCFI، شاخص اصلی نرخ حمل کانتینری از چین، به بالاترین سطح دو سال اخیر رسیده است.

ناوگان غیرفعال همچنان در پایین‌ترین سطح قرار دارد

با وجود بحران‌های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه، تعداد کشتی‌های کانتینری غیرفعال همچنان بسیار پایین است.

آلفالاینر تا ۱۳ ژوئیه دست‌کم ۲۸ کشتی با ظرفیت مجموع حدود ۱۶۰ هزار TEU را شناسایی کرده که به دلیل جنگ و تنش‌های منطقه‌ای یا تغییرات عملیاتی از چرخه عادی تجارت خارج شده‌اند. با این حال، ناوگان تجاریِ واقعاً غیرفعال شامل ۷۶ کشتی با ظرفیت حدود ۱۹۷ هزار TEU بوده که تنها ۰.۶ درصد از ناوگان جهانی ۳۴ میلیون TEU را تشکیل می‌دهد.

این ارقام نشان می‌دهد بازار جهانی همچنان تقریباً در وضعیت اشتغال کامل ناوگان قرار دارد.

بازار اجاره کشتی در اوج قدرت

بازار اجاره کشتی‌های کانتینری طی هفته‌های اخیر شاهد معاملات گسترده و نرخ‌های رو به رشد بوده است. شرکت‌های کشتیرانی حتی برای تحویل کشتی‌هایی در سال ۲۰۲۸ قراردادهای اجاره منعقد می‌کنند؛ نشانه‌ای از خوش‌بینی آنها نسبت به آینده تقاضا و تلاش برای حفظ سهم بازار.

در یکی از معاملات قابل توجه، یک کشتی ۴۲۵۰ TEU با نرخ روزانه ۷۴۵۰۰ دلار برای یک دوره شش‌ماهه تمدید شد. در بخش کشتی‌های کوچک‌تر نیز نرخ‌های اجاره به رکوردهای جدید رسیده است؛ از جمله نرخ روزانه ۳۵۵۰۰ دلار برای یک کشتی ۱۹۳۰ TEU.

کاهش فروش کشتی‌ها برای بازیافت؛ اما خطر مازاد ظرفیت در راه است

بازار اسقاط کشتی‌های کانتینری همچنان در سطوح تاریخی پایین قرار دارد. در نیمه نخست سال، تنها ۱۱ کشتی با ظرفیت مجموع ۳۶۷۰۰ TEU برای بازیافت فروخته شد.

با این حال، تقریباً ۳۲۰۰۰ TEU از این ظرفیت ناشی از حوادث یا تحریم‌ها بوده و انگیزه تجاری نداشته است. در واقع، فروش‌های تجاری واقعی تنها به پنج کشتی با ظرفیت حدود ۴۸۰۰ TEU محدود می‌شود.

آلفالاینر دلیل اصلی این وضعیت را قدرت بازار حمل‌ونقل و اجاره کشتی می‌داند؛ شرایطی که مالکان را به نگه‌داشتن کشتی‌های قدیمی و بهره‌برداری از نرخ‌های بالای بازار ترغیب می‌کند.

اما چشم‌انداز میان‌مدت می‌تواند تغییر کند. ورود حدود ۹ میلیون TEU ظرفیت جدید در سال‌های ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸، همراه با احتمال بازگشت گسترده‌تر خطوط کشتیرانی به مسیر سوئز، می‌تواند زمینه‌ساز مازاد ظرفیت شود و فروش کشتی‌های قدیمی برای بازیافت را از سال ۲۰۲۷ افزایش دهد.

بازگشت تدریجی کشتی‌ها به مسیر باب‌المندب

در یکی از مهم‌ترین تحولات عملیاتی، شرکت Maersk بار دیگر یک کشتی بزرگ کانتینری را از مسیر باب‌المندب عبور داد.

کشتی ۱۶۵۹۲ TEU به نام ANE MAERSK پس از انجام عملیات تجاری در جده، از دریای سرخ به سمت جنوب و از تنگه باب‌المندب عبور کرد. این اقدام در شرایطی انجام شد که تهدیدهای امنیتی در منطقه همچنان ادامه دارد.

Maersk اکنون سه سرویس را در مسیرهای ترانس‌ردسی از سر گرفته است؛ اقدامی که می‌تواند در صورت تداوم امنیت نسبی، به کاهش مسافت دریانوردی و کاهش نیاز به ظرفیت اضافی ناوگان منجر شود.

توسعه مسیرهای جدید و Arctic Route

شرکت Sea Legend اعلام کرده است سرویس چین–اروپای «CAX» را در تابستان ۲۰۲۶ از سر می‌گیرد. این سرویس از مسیر دریایی شمالگان عبور خواهد کرد و هشت سفر هفتگی از نینگبو را برنامه‌ریزی کرده است.

این تحول در حالی رخ می‌دهد که برخی دولت‌ها و شرکت‌های آسیایی به دنبال استفاده بیشتر از مسیر شمالگان هستند، اما شرکت‌های بزرگی مانند MSC، Maersk، CMA CGM و Hapag-Lloyd تاکنون درباره استفاده منظم از این مسیر موضع محتاطانه یا مخالف داشته‌اند.

افزایش ظرفیت بندر خورفکان

شرکت Gulftainer برنامه‌ای برای دو برابر کردن ظرفیت بندر خورفکان اعلام کرده است. ظرفیت سالانه این بندر قرار است از ۵ میلیون TEU به حدود ۱۰ میلیون TEU افزایش یابد.

خورفکان که در شرق تنگه هرمز قرار دارد، طی ماه‌های اخیر از تغییر مسیر سرویس‌های کشتیرانی سود برده است؛ زیرا بخشی از خطوطی که قادر به عبور از تنگه هرمز نبوده‌اند، به بنادر واقع در شرق این تنگه روی آورده‌اند.

جمع‌بندی

گزارش جدید آلفالاینر تصویری دوگانه از صنعت کشتیرانی ارائه می‌دهد. در کوتاه‌مدت، تقاضای بالا، نرخ‌های قوی اجاره و رشد حجم تجارت، بازار را در وضعیت مطلوبی نگه داشته است. بندر لس‌آنجلس رکورد می‌زند، شرکت‌های بزرگ پیش‌بینی درآمد خود را افزایش می‌دهند و مالکان کشتی‌ها انگیزه‌ای برای اسقاط ناوگان قدیمی ندارند.

در مقابل، ریسک‌های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه، تحریم‌های جدید، اختلال در مسیرهای دریایی و ورود موج عظیم ظرفیت جدید در سال‌های ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸، تهدیدهایی جدی برای ثبات بازار محسوب می‌شوند.

برآیند گزارش این است که صنعت کشتیرانی کانتینری فعلاً در نقطه‌ای قدرتمند اما شکننده قرار دارد: بازار امروز داغ است، اما ظرفیت جدید فردا می‌تواند معادلات را به‌سرعت تغییر دهد.