اروپا خواستار مقررات جدید IMO برای هوش مصنوعی در کشتیرانی شد

به گزارش گروه بین‌الملل مانا به نقل از Lloyd’s List|؛ کشورهای اروپایی خواستار آن شده‌اند که سازمان بین‌المللی دریانوردی، چارچوب مقرراتی جدیدی برای استفاده از هوش مصنوعی در صنعت کشتیرانی تدوین کند.
این پیشنهاد در شرایطی مطرح شده که هوش مصنوعی به‌سرعت در بخش‌های مختلف صنعت دریایی در حال گسترش است و از سامانه‌های ناوبری و ارتباطی گرفته تا مدیریت عملیات کشتی و تصمیم‌گیری‌های عملیاتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
بر اساس گزارش Lloyd’s List، کشورهای اروپایی با پشتیبانی برخی مؤسسات رده‌بندی، از IMO می‌خواهند استانداردهای الزام‌آوری برای سامانه‌های ناوبری و ارتباطی مجهز به هوش مصنوعی تدوین کند.
این رویکرد نشان‌دهنده تغییر تمرکز مقررات‌گذاران است؛ به‌گونه‌ای که بحث نظارت بین‌المللی دیگر صرفاً به کشتی‌های کاملاً خودران محدود نیست و اکنون استفاده از هوش مصنوعی در کشتی‌های معمولی نیز در کانون توجه قرار گرفته است.
چرا مقررات هوش مصنوعی اهمیت پیدا کرده است؟
ورود هوش مصنوعی به عملیات دریایی می‌تواند در زمینه‌هایی مانند تحلیل داده‌های ناوبری، شناسایی خطرات، پشتیبانی از تصمیم‌گیری خدمه، ارتباطات و بهینه‌سازی عملیات مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، استفاده از این فناوری پرسش‌هایی درباره ایمنی، مسئولیت‌پذیری، قابلیت اطمینان سامانه‌ها، امنیت سایبری و نقش انسان در تصمیم‌گیری‌های حساس ایجاد کرده است.
از سوی دیگر، IMO پیش‌تر در سال ۲۰۲۶ نخستین کد ایمنی جهانی برای کشتی‌های سطحی خودکار دریایی (MASS Code) را تصویب کرده است. این کد از اول ژوئیه ۲۰۲۶ اجرایی شده و چارچوبی برای کشتی‌های تجاری با کنترل از راه دور یا سطح بالایی از خودکارسازی ارائه می‌دهد.
تفاوت مقررات هوش مصنوعی با کشتی‌های خودران
موضوع جدید پیشنهادی اروپا گسترده‌تر از کشتی‌های کاملاً خودران است. تمرکز آن بر هوش مصنوعی مورد استفاده در ناوبری و ارتباطات کشتی‌ها است؛ بنابراین حتی کشتی‌هایی که همچنان خدمه انسانی دارند نیز می‌توانند مشمول استانداردهای جدید شوند.
این مسئله اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا استفاده از سامانه‌های هوش مصنوعی می‌تواند نقش انسان را در فرآیندهای تصمیم‌گیری تغییر دهد. در چنین شرایطی، مقررات باید مشخص کند که مسئولیت نهایی تصمیم‌ها بر عهده چه کسی است و در صورت بروز خطا، عملکرد سامانه چگونه باید ارزیابی شود.
امنیت سایبری؛ یکی از محورهای اصلی
امنیت سایبری نیز یکی از نگرانی‌های مهم در استفاده از هوش مصنوعی در کشتی‌هاست. اتصال سامانه‌های هوشمند به شبکه‌های ارتباطی و عملیاتی کشتی می‌تواند در صورت وجود آسیب‌پذیری، خطرات جدیدی ایجاد کند.
IMO نیز در برنامه‌های فعلی خود، امنیت سایبری و امنیت دریایی را در کنار دیجیتالی‌شدن و فناوری‌های جدید از حوزه‌های مهم اجرای مقررات دریایی قرار داده است.
حرکت به سمت استانداردهای جهانی
اهمیت اصلی پیشنهاد اروپا این است که به جای شکل‌گیری مجموعه‌ای از مقررات متفاوت در کشورهای مختلف، موضوع هوش مصنوعی در کشتیرانی در سطح IMO و با استانداردهای بین‌المللی مشترک مورد بررسی قرار گیرد.
این موضوع می‌تواند برای شرکت‌های کشتیرانی، سازندگان تجهیزات، مؤسسات رده‌بندی، بنادر و دریانوردان اهمیت زیادی داشته باشد؛ زیرا استفاده گسترده‌تر از هوش مصنوعی بدون استانداردهای مشترک می‌تواند به تفاوت در الزامات ایمنی و مسئولیت‌های حقوقی در مناطق مختلف منجر شود.
در همین حال، IMO پیش‌تر اعلام کرده است که مقررات جدید فناوری‌های خودکار باید ضمن فراهم‌کردن زمینه برای نوآوری، ایمنی، امنیت، حفاظت از محیط‌زیست و عنصر انسانی را در مرکز توجه قرار دهند.